Osmanlı Duraklama Devri Sebepleri

Duraklama D:önemi Giriş :

Osmanlı Devleti duraklama dönemi bir çok açıdan tartışmaya açık bir konu haline gelmiştir . Devletin en ihtişamlı dönemi 1. Süleyman zamanında bile aslında duraklama dönemine adım atılmıştır . Yani Osmanlı devletini eğer ki bir grafik olarak hayal edersek , en yüksek devir ve en alçak devri aynı aralıkta görebiliriz . Duraklama dönemini anlayabilmek için Osmanlının en ihtişamlı dönemlerine dek gitmemiz gerekmektedir . Duraklama döneminin genel sebeplerini daha iyi anlayabilmeniz için bu dönemin anlatımını ikiye böldüm . Sultan 1. Süleyman dönemi ve Osmanlı iç sorunları .  İlk bölüm ile başlayalım .

Sultan I. Süleyman Dönemi :

Osmanlı Devleti’nin duraklama dönemine girmesine Sokullu Mehmet paşanın ölümüyle başladığı kabul edilir . O dönemlerde devletin eski ihtişamını kaybettiği ve Orta çağ devleti olarak kaldığı doğrudur. Fakat bunun nedenine indiğimizde bu dönemin başlangıçlarının temeli 1. Süleyman dönemindeki Osmanlı Devletinde atılmıştır. Kanuni , babasından aldığı miras ile çok avantajlı başlamıştır yönetime , üstelik taht kavgası da yaşamamıştır . Birçok fetih ve zafer kazanmıştır , ama maalesef ki o dönemde “Fatih” unvanı bile şekil değiştirmiştir . Osmanlının geride kalmasının en önemli etkilerinden birisi coğrafi keşiflerdir . Osmanlı toprak genişletme çabasındayken Avrupa sömürgeciliğe adım atmış , kısa vadede zarar görse de uzun vadede oldukça zenginleşmiştir . Bunu o dönemde (ki ilerki dönemlerde dahi fark edilememiştir) fark edemeyen Osmanlı devleti , fetih ve zaferlerle kısa vadede başarıya ulaşmış , ancak etrafını ciddiye almayarak ve farkına varamayarak uzun vadede zarara girmiştir .

Coğrafi keşfe değinmişken , çok önemli bir adımdır bu keşifler . Osmanlı Devleti’ni etkileyen en olumsuz dış etkenlerden biridir coğrafi keşifler . Avrupalı devletler , haçlı seferleri ile doğuyla tanışmış , bir çok yenilikle karşılaşmışlardı . Doğunun zenginliklerine herhangi bir devlete bağımlı olmadan ulaşmak istedikleri için denizci gezginlere yüzyıllar boyunca destek olmuşlar , bunun sonucunda ümit burnunu keşfederek Osmanlı’dan bağımsız olarak doğuyla ticarete devam etme olanağı bulmuşlardı . Bunun dışında hiç bilinmeyen yerler keşfedilmiş , keşfedilmek ile kalınmamış ve askeri üstünlükle keşfedilen yerler sömürülmeye başlanmış , bununla birlikte Avrupa sömürgeciliğe başlamış ve kısa bir süre içinde fazlasıyla zenginleşmişlerdir .

Avrupa’yı bir adım öne götüren asıl ayrıntıdır , sorunların temeline inmek . Herhangi bir devlete bağımlı olmadan doğuyla ticaret etmek isteyen Avrupa , desteklediği gezginler sayesinde zenginliğe ve refaha , bunların getirdiği teknolojik üstünlüğe erişmişlerdi . Fakat 1. Süleyman dönemine rastlayan bu olayda Sultan Süleyman coğrafi keşiflerin başarısını , sadece devletin ekonomisine zarar veren bir hareket olarak görmüş , bu ekonomik açığı eski kafayla toprak fethederek ganimet ve vergi ile kapamaya çalışmış , yani sorunların temeline maalesef ki inememiştir . O dönemlerde henüz Avrupa kendi iç sorunlarıyla , yani mezhep olaylarıyla uğraştığı için , Osmanlıya dur diyememiş , Osmanlı’nın kısa vadede başarı gösterecek zaferlerini durdurmayı başaramamıştır .  Ömrü at üstüne geçen 1.Süleyman’ın bu fetih politikaları kısa vadede başarı göstermiş olsa da uzun vadede devleti zarara sokmuştur .

Toparlayacak olursak , Avrupa sorunların temeline inip alternatif çözümler ararken maalesef ki Osmanlı  çağa ayak uyduramayıp sorunların temeline inmediği için Avrupa’dan bir adım geri kalmıştır .

Osmanlı İç Sorunları :

Osmanlı , iç siyasette büyük bir otorite ile yönetilirdi . Padişahın istek ve arzularının yerine getirilmesi veyahut sevilmesi , saygı görmesi , Sultanın temsil ettiği otoriteye bağlıydı . Osmanlı Devletinde her şey birbirine zincirlenmiş durumdaydı . Güç otoriteye , otorite refaha , refah ise ekonomiye bağlı durumdaydı . Zincirlerden birinin kopması , Osmanlının tümüyle zayıflamasına yol açmıştır. Örneğin 1. Ahmet döneminde getirilen Ekber ve Erşad sistemiyle şehzadeler artık sancağa çıkmayacak , eğitimlerini sarayda göreceklerdi . Bu durum şehzadelerin tecrübesiz bir şekilde tahta gelmesine ve bu yüzden otoritede büyük boşlukların oluşmasına olanak sağlamıştı . Osmanlı Devleti , 1. Ahmet döneminde değişen bu veraset sistemi nedeniyle büyük sorunlarla karşı karşıya kalmıştır .

Ekber ve Erşad sistemiyle tecrübe sahibi olmadan başa geçen şehzadeler , otoriteyi sağlamakta güçlük çekmiş , hatta büyük oranda otoriteyi sağlayamamışlardı . Otorite boşluğu yüzünden Kapıkulları ve yeniçeriler sürekli isyan çıkarmış , vergi defterlerini ellerine almışlar ve zaten kötü olan devlet ekonomisinin , yolsuzluk ve rüşvet yoluyla daha da kötüleşmesini sağlamışlardı . Ülkede sözü geçen bir padişah başta olmayınca yolsuzluk dibi bulmuş , herkes çıkarı için devlet hazinesinden kendisine para aklamış , eğitimde beşik Ulemalığı icat edilmiş , ülke tamamı  ile sefalete sürülmüştür . Yeniçeriler , kendi işlerinden çok başka işlerle meşgul olduklarından dolayı onları kaldırmayı kafasına koyan 2. Osman’ı şehit edecek kadar yollarından şaşmışlardı . 2.Osman döneminden ve ayrıca şehit edilmesine şahit olan Yeniçeri Solaklarından Hüseyin Tûgi’nin “Musibetname” adlı eserinde “Yavuz kul ile yekdil olup babasına cenk eyledi , yine de bu cefalar olmadı” ibaresini geçirmektedir . Bu ifade , devletin ne denli acılar çekip kıvrandığının temsil niyetinde kanıtıdır .

Bu bölümü de toparlayacak olursak , Osmanlı iç yönetimde büyük bir otorite ile yönetilmekte idi . Bu mevcut otorite sarsıldığı zaman , devletin iç ve dış tüm bağlantıları da sarsılıyor , zincirler ardı ardına sökülmeye başlıyordu . Duraklama döneminde değişen veraset sistemiyle Osmanlı Devletinde tecrübesiz padişahlar başa geçtiğinden dolayı , otoritede büyük boşluklar meydana gelmiş , bu otorite boşluğundan yararlanan devlet adamları rüşvet ve yolsuzlukla kötü olan ekonomiyi daha kötü hale getirmiş , eğitimde hoca efendiler beşik Ulemalığı icat etmiş ve eğitimi berbat hale getirmiş , askerler ise bu otorite boşluğundan bunalmış ve kendi işinden başka her işle uğraşmaya başlamışlardı . Duraklama dönemi , bu iç hadiseler sebebiyle durmayı bilememiş , ülkeyi dahada yokuşa sürmeye sebebiyet vermiştir .