Tarihi En Çok Etkileyen Pandemi : VEBA

PANDEMİ

İnsanoğlu , tarihin her döneminde Dünya’yı bir çok farklı canlıyla paylaşmıştır ve paylaşmak zorundadır . Gezegenimizi paylaştığımız bu canlıların arasında ise bakteriler , mikroplar ve virüslerde var . Eğer temkinli olursak aralarında bize yardımcı olacaklarda var , temkinli olmazsak sonumuzu getirecek olanlarda .

     Bu bakteri ve virüslerden insanlar arasında en hızlı yayılan , insanları olumsuz etkileyen hatta can alanlara ise salgın hastalık(pandemi) diyoruz . Uzak tarihe bakarsak Galen , Jüstinyen , Coocliztli gibi hastalıklar görüyoruz . Yakın tarihte ise kolera , veba , sars , ebola gibi hastalıklar görüyoruz . Bizim bugün inceleyeceğimiz salgın hastalık ise veba , namıdiğer kara ölüm . Çünkü Osmanlı İmparatorluğu döneminde bizi sıkıntıya sokan bu hastalık tarih boyunca en çok etkilendiğimiz salgın hastalık olmuştur.

OSMANLI’NIN VEBA İLE MÜCADELESİ

     Veba denince aklımıza hemen Avrupa gelir . Hiçbirimiz Osmanlı İmparatorluğu’nun da 100 yıl boyunca vebayla savaştığını düşünmeyiz . Ancak gerçek budur . Osmanlı’nın vebanın yayılmasına uygun ortamı vardı çünkü hem gelişim dönemindeydi hem de ticaret yolları gitgide büyüyordu . 1751 yılında İstanbul’da doktor olan Mordach Mackenzie ise mektubunda salgının burada(İstanbul ve İzmir) kesintisiz 20 yıl boyunca büyük bir sorun olduğu ve Osmanlı halkının tedbirsizliği ile bilinçsizliğinin ise buna çanak tuttuğunu özellikle belirtiyor . Kamu Sağlığı Sistemi’nin temelleri ise 16.yy da yine veba nedeniyle atılıyor . Bu eylemler ise şunlardır ; Osmanlı idaresi vebadan dolayı gerçekleşen ölüm kayıtlarını tutmuş , mezarlıkları düzenlemiş , şehirleri pisliklerden arındırmış ve insanları gözetim altında tutmuştur.

    Osmanlı İmparatorluğu’nun vebaya karşı verdiği kayıplarda çok büyük olmuştur . Bunların en dikkat çekenleri ise 16.yy sonrası olanlardır . Örneğin 1501 yılında vebadan sadece İstanbul’da ölenlerin sayısı  o dönemin nüfusunun yaklaşık 1/4 oranında olan 25.000’dir . 16.yy olduğu gibi 17.yy’da da Halil İnalcık’ın verdiği bilgilere göre Osmanlı tam 11 ayrı dönemde vebayla mücadele etmiştir . En büyük felaket olarak değerlendirilen 1750 yılında ki vebada tam 3 ay boyunca İstanbul’da veba günde 1000-1200 can kaybına neden olmuştur.

    Veba salgınlarının Osmanlı’yı ne denli etkilediği , bir halk şiirine şöyle yansır: “Gitti koçyiğitler ağlar anası / İş Mevla’dan geldi, nedir çaresi / Sağ u sol yanında veba yarası / Kudret hançerini vurdu bu sene”.

Aydın KARA